| Nieuws 21 maart 2008 | . 'Van zelfregulering notarissen valt niets te verwachten' Op dinsdag 18 maart was Philip Kooke één van de vier inleiders van een mini-symposium over Alzheimer. Het werd georganiseerd door Selexyz boekhandels, in het kader van het thema van de boekenweek 'Van oude menschen...' In het slot van zijn redevoering verbaast Kooke zich over de onverschillige houding van met name notarissen, die liever het risico lopen grove fouten te maken dan dat ze mee willen denken om het risico op pijnlijke blunders met verstrekkende gevolgen te verkleinen. De gulden regel van notarissen 'In geval van twijfel niet passeren' blijkt in de praktijk dikwijls een bedrieglijke mythe. "Professionals met een beroepsgeheim moeten handelen in het belang van hun cliënten. Maar over welke cliënt hebben we het dan precies? Bij een patiënt of cliënt die ten prooi is gevallen aan Alzheimer is dat bij uitstek een vraag waar geriaters, psychiaters, psychologen en neurologen maanden, soms zelfs jaren voor nodig hebben. Het komt niet zelden voor dat een arts, notaris, accountant of advocaat geconfronteerd wordt met een cliënt van wie de hersenen zijn aangetast, de herinneringen vervaagd, het karakter sluipenderwijs veranderd; een cliënt die onwillekeurig gestuurd en bestuurd wordt door iemand die dagelijks over hem of haar 'waakt'; een cliënt die een wens slechts ferm kan reproduceren en niet in zijn eigen woorden kan vertellen waaróm hij iets wil. Wanneer zo'n professional ziet dat zijn cliënt iets van hem vraagt dat lijnrecht ingaat tegen de oorspronkelijke wil van de cliënt toen hij nog kon beschikken over gezonde hersens, wie is dan precies die cliënt? Wie was mijn vader nu werkelijk toen de accountant de notaris verraste met de mededeling dat de heer Kooke wilde trouwen met de Poolse Magda? Jazeker, zo is het gegaan. Ik zou wensen dat ik dit had verzonnen. De notaris heeft voor de rechtbank verklaard dat hij voor het eerst van het huwelijk had vernomen via een telefoontje van mijn vaders accountant. Daarna heeft de notaris, opnieuw volgens zijn eigen verklaring, eerst met Magda en mijn vader telefonisch contact gehad. Op grond van deze informatie heeft de notaris een uniek eenzijdige huwelijksakte opgesteld. Deze notaris had mijn vader op dat moment al een jaar niet meer in levende lijve gezien, terwijl hij wel wist dat de ziekte van alzheimer voortwoekerde in het hoofd van mijn vader. Toen mijn vader daarna bij de notaris op zijn kantoor kwam, lag de akte al voor hem klaar. Het is hem voorgelezen, waarbij mijn vader beaamde dat hij dat zo wilde. "De invloed van zijn ziekte was merkbaar", schrijft de notaris zelfs in zijn verweerschrift aan de rechtbank. Maar wie was mijn vader nu werkelijk? Was mijn vader wel dezelfde man die een half jaar eerder nog aan mij - en aan anderen - verklaarde dat hij nooit zou trouwen met Magda? Was het dezelfde man die bij herhaling zei dat het zijn laatste wens was een andere vrouw, de liefde van zijn leven, nog één maal te kunnen zien? Was het dezelfde man die maanden eerder nog zei dat hij door Magda 'emotioneel gechanteerd' werd? Was het dezelfde man die, volgens zijn medisch dossier, een half jaar voor dit geheime huwelijk nog beweerde dat hij vijf in plaats van drie kinderen had? Het antwoord laat zich raden. Façadegedrag Als onderzoekers met medische deskundigheid op het gebied van Alzheimer er al maanden over doen om iets zinnigs te kunnen zeggen over de wilsbekwaamheid van een patiënt, hoe is het dan in vredesnaam mogelijk dat notarissen dit als volstrekte medische leken in één of twee uurtjes willen vaststellen? Het is een weerzinwekkende, maar gebruikelijke praktijk. Een notaris is niet capabel om bijvoorbeeld door façadegedrag heen te kijken. Ze zouden het niet eens moeten willen proberen. Dat is hun vak niet. Een notaris die dat wel doet handelt niet in het belang van zijn cliënt. De diagnose Alzheimer zou daarom voor notarissen een grond moeten zijn om verlost te worden van hun beroepsgeheim. Anders wordt het beroepsgeheim een bondgenoot van kwaadwillenden die misbruik maken van de kwetsbaarheid van de dementerende. Een notaris moet dus, als hij daadwerkelijk wil opkomen voor het belang van zijn cliënt, zich nadrukkelijk de vraag stellen wie zijn cliënt daadwerkelijk is. Waar hij uit bestaat. En als die vraag niet eenvoudig te beantwoorden is, mag er niets getekend worden dat voor generaties lang van cruciaal belang is. 'Bij twijfel niet passeren', luidt een theoretische grondregel van notarissen. Een foute inschatting leidt in kwesties als deze onherroepelijk tot open wonden, tot onherstelbaar langdurig leed, tot immens verdriet dat generaties lang het leven kan blijven bepalen van veel betrokkenen. Er is een te groot maatschappelijk belang om deze besluitvorming aan het oog van de buitenwereld te onttrekken en af te dekken met een beroepsgeheim. Ik weet het, verpleegkundigen en mantelzorgers die met dementerenden werken, hebben hier nog wel eens moeite mee. Terecht leren we dat alzheimerpatiënten zo lang mogelijk zelfstandig moeten blijven. Het is een enorme stap om van je geliefde, je demente naaste, de beslissingsbevoegdheid in twijfel te trekken. Ik begrijp dat maar al te goed. Mijn eigen vader werd zeer emotioneel toen hij de regie van zijn leven dreigde kwijt te raken, ook al vroeg hij me in een eerder stadium zijn mentor of zijn bewindvoerder te worden. Maar hij wilde het moment van overgave 'nog even' uitstellen, zelfs als dit eigenlijk geen uitstel meer duldde. De man die altijd eigen baas was geweest, kreeg natte ogen bij de gedachten dat hij nooit meer baas over zichzelf zou zijn. Ik was er gevoelig voor. Ik had te doen met mijn vader. Had ik maar even, in het belang van mijn vader, ferm doorgedrukt. Dat had een financieel misdrijf en zeer waarschijnlijk ook de emotionele verwijdering met een geesteszieke vader voorkomen. Onzorgvuldig Off the record via de mail, op verjaardagen of recepties, of langs de lijn van het sportveld hoor ik van notarissen dat er in de praktijk inderdaad een levensgroot probleem is. Ze hebben er allemaal een paar keer per jaar mee te maken. Maar de beroepsgroep heeft het moeilijk, hoor ik. Ze moeten tegenwoordig concurreren met elkaar. Elke euro aan inkomsten moet harder worden bevochten dan tien jaar geleden. Dat leidt nu eenmaal tot meer onzorgvuldigheid. En, zo krijg ik te horen, er is geen enkele prioriteit vanuit de beroepsgroep zelf om er iets aan te doen. Wie vraagt aan notarissen om heel heel klein beetje bevoegdheid in te leveren of transparant te maken, vraagt aan een kalkoen het kerstmenu samen te stellen. De officiële reacties van notarissen in de media komen, samengevat in mijn eigen woorden, op het volgende neer: "In uw individuele geval, meneer Kooke, is er vast wel iets fout gegaan, zo heeft de rechter ook geoordeeld, maar IN ZIJN ALGEMEENHEID is het allemaal wel erg gecompliceerd. We weten heus wel dat niet alles goed geregeld is, we weten wel dat er misbruik gemaakt kan worden van dementerenden, we realiseren ons dat allemaal... ...Maar het is ook allemaal zo ingewikkeld. Het is praktisch niet uitvoerbaar om het anders te doen, misbruik is nu eenmaal nooit uit sluiten, het is allemaal niet zo eenvoudig als het lijkt, en daarom laten we alles zoals het is. We draaien ons om, gaan over tot de orde van de dag en accepteren dat het risico van misbruik blijft bestaan." Onverteerbaar Ik vind dat een onverteerbare houding. Waarom gaat niet een groepje echte deskundigen, vanuit verschillende disciplines samengesteld, bij elkaar zitten om iets te bedenken dat het risico dat kwetsbare dementerenden als vogels voor de kat worden uitgeleverd aan kwaadwillende wordt geminimaliseerd? Ondoordacht? Onmogelijk? Praktisch niet uitvoerbaar? Dit soort Pavlov-reacties verraden veelal onwil en gemakzucht om dit groeiende probleem aan te pakken. Er is nu eenmaal een groepje notarissen dat onverbeterlijk hooghartig op de stoel van een geriater of psycholoog wil blijven zitten en de professionele handelwijze nooit wil laten toetsen, en arrogant hoog van de toren blaast als de rechter na slopende procedures een tik op de vingers uitdeelt. Zo lang deze beroepsgroep weigert te leren van gemaakte fouten, zolang deze beroepsgroep iedere vorm van kritiek huilerig afdoet als 'notary-bashing', blijft deze weerzinwekkende misstand voortbestaan. |